Còi xương là một bệnh hay bị ở trẻ em. Tỷ lệ mắc bệnh ở lứa tuổi dưới 2 năm là 10-20% nhưng ở 3-6 tháng có thể lên đến 35%.

căn nguyên đưa đến còi xương ở lứa tuổi dưới 6 tháng chủ yếu là do bé không được cung cấp đầy đủ vitamin D. Nếu trẻ nuôi bằng sữa mẹ thì chính là do chế độ ăn của người mẹ cho con bú không đủ vitamin D.

Một nhân tố quan trọng nữa là vai trò của tia tử ngoại của ánh sáng mặt trời kích hoạt chất tiền vitamin D3dưới da chuyển thành vitamin D3 được hấp thu vào máu dẫn đến giảm thu nạp canxi ở ruột, cơ thể phải huy động canxi ở xương vào máu, gây rối loạn quá trình khoáng hóa xương. thành thử khi điều trị còi xương bằng vitamin D cần bổ sung canxi để giúp xương phát triển thường ngày.

Vitamin D có ở đâu?

Các chất tiết của da ở người chứa một chất gọi là tiền vitamin D3. Trong điều kiện thường ngày chất tiền vitamin này được hoạt hoá bởi các tia tử ngoại của ánh sáng mặt trời và chuyển thành vitamin D3 được tiếp thụ vào máu. Tuy nhiên, nếu ánh sáng thái dương chiếu qua lớp kính cửa thường ngày sẽ bị cản mất tia tử ngoại nên không còn có khả năng chống bệnh còi xương. Trong thức ăn thiên nhiên của trẻ còn bú chỉ chứa những lượng nhỏ vitamin D, sữa mẹ có rất ít vitamin D và sữa bò chỉ có 5-40 đơn vị quốc tế trong 1,135 lít. Ngũ cốc, rau quả chỉ chứa lượng không đáng kể. Trong 1g lòng đỏ trứng có từ 140-390 đơn vị quốc tế vitamin D. Ngoài Nguyên nhân thiếu vitamin D do chế độ ăn hoặc do da không nhận được tia tử ngoại (nhất là mùa đông xuân miền Bắc nước ta ít nắng) còn có nhiều yếu tố khác khiến bệnh còi xương dễ xuất hiện như ở thời kỳ lớn nhanh của tuổi còn bú, trẻ đẻ non hoặc tuổi dậy thì. Những trẻ mỏ có rối loạn hấp thu như đi tả kéo dài, bệnh viêm tụy, bệnh ỉa mỡ hoặc bệnh xơ nang có thể mắc bệnh còi xương vì không hấp thu được vitamin D hay canxi hoặc không hấp thụ được cả hai loại này. Ở những trẻ có bệnh gan (đặc biệt là tắc mật hay xơ gan), bệnh còi xương cũng có thể xuất hiện vì nó không có năng lực tiếp nhận vitamin D hay canxi.

Nhận biết trẻ còi xương

Bệnh còi xương do cung cấp thiếu vitamin D trong chế độ ăn hằng ngày trở nên hiếm, nhất là các nước công nghiệp phát triển, nên đa số các bệnh còi xương bây giờ là do nguồn cội nội sinh nghĩa là kháng lại vitamin D liều lượng thông thường (400 - 1.000 đơn vị quốc tế trong một ngày). Bệnh còi xương kháng vitamin D thường xuất hiện phối hợp với nhiều rối loạn phức tạp. phần lớn là những bệnh có tính di truyền. Nói chung bệnh còi xương kháng vitamin D này thể hiện như một bệnh còi xương muộn. Bệnh này thường bộc lộ sau lứa tuổi bú mẹ, từ 3-7 tuổi, đứa trẻ có tầm vóc lùn và có những biến dạng ở các chi như chân hoặc tay ở phong thái cong vào (hình chữ O), hay cong ra (hình chữ X). Những hiện tượng này càng ngày càng rõ nếu đứa trẻ càng vận động nhiều. Có nhiều trường hợp tự nhiên đứa trẻ bị liệt, chẳng thể đi đứng được vì các xương, nhất là các xương đùi, xương cẳng tay, xương cánh tay, ống chân, đôi khi cả xương chậu nữa đã bị gãy tại nhiều đoạn do xương quá mềm và thiếu chất vôi. Trường hợp gãy xương không do chấn thương này gọi là gãy xương bệnh lý.

Bệnh còi xương suy dinh dưỡng điều trị thế nào?

Điều trị còi xương cho bé phải dùng vitamin D liều cao, liều tấn công theo chỉ định của thầy thuốc. Còn liều phòng ngừa chỉ uống vitamin D từ 400-800 đơn vị/ngày trong vòng 1 năm. Trường hợp còi xương bệnh lý có thể dùng liều rất cao tới 5.000-50.000 đơn vị/ngày trong nhiều tháng, song song phải kết hợp với giải phẫu chỉnh hình nếu có biến dạng xương.

Có thể ngừa còi xương cách nào?

Còi xương là bệnh hoàn toàn có thể ngừa được. toàn bộ các bà mẹ đang cho con bú (dưới 6 tháng) đặc biệt là trong mùa đông xuân, nhu cầu vitamin D ước tính chừng 500 đơn vị quốc tế mỗi ngày. Trong điều kiện có thể nên nhất tề cho mỗi trẻ, từ tuần thứ 2 sau khi sinh trở đi mỗi ngày 400 đơn vị quốc tế vitamin D dưới dạng đậm đặc, ít nhất là trong 6-12 tháng đầu.

Với trẻ đẻ thấp cân dễ bị còi xương là do thân không dự trữ đủ canxi và vitamin D trong thời kỳ bào thai, song song hệ thống men tham dự chuyển hóa vitamin D còn yếu, bởi thế những trẻ này cần được bổ sung vitamin D và canxi để phòng bệnh còi xương.